Twijfel je over procederen? Vraag een oud-rechter om niet-bindend advies

Wat is een niet-bindend advies van een oud-rechter precies?

Bij een niet-bindend advies leggen beide partijen, vaak met ondersteuning van hun advocaten, het geschil voor aan een gezaghebbende derde: een oud-rechter, emeritus hoogleraar of ervaren arbiter. Die beoordeelt de zaak op basis van de feiten en de geldende jurisprudentie en geeft een onderbouwd oordeel over de kansen van beide kanten.

Dat oordeel is niet bindend, maar geeft wél richting: wat is de kans van slagen bij de rechter? De methode staat internationaal bekend als early neutral evaluation, waarbij een neutrale evaluator vroeg in het conflict de sterke en zwakke punten van elke positie inschat. Het is een vorm van alternatieve geschiloplossing (ADR): een manier om een conflict op te lossen buiten de overheidsrechter om.

Anders dan bij arbitrage en niet-bindend advies met een bindende uitkomst, verplicht dit advies je tot niets. Je houdt de regie: je kunt het advies gebruiken als vertrekpunt voor een schikking, voor mediation of, als je dat wilt, alsnog voor de gang naar de rechter.

Wat zijn de voordelen van niet-bindend advies?

Realiteitszin aan beide zijden. Partijen krijgen een juridisch onderbouwde spiegel voorgehouden. Een neutraal oordeel doorbreekt het optimisme waarmee ieder de eigen zaak beoordeelt en brengt de verwachtingen dichter bij elkaar.

Draagvlak voor mediation of een regeling. Zodra een neutrale derde het speelveld heeft geschetst, ontstaat vaak ruimte voor heroverweging. Wie zijn kansen realistischer inschat, staat sneller open voor een onderhandelde oplossing.

Geen gezichtsverlies, wél voortgang. Een oordeel van een oud-rechter biedt legitimiteit aan het besluit om niet te procederen. Je wijkt niet af uit zwakte, maar op basis van een gezaghebbend advies.

Tijds- en kostenbesparing. Een vroeg, onafhankelijk oordeel voorkomt vaak jarenlange procedures. Onderzoek naar geschilafdoening laat zien dat een traject dat partijen zelf naar een oplossing leidt, doorgaans korter duurt en minder kost dan een volledige gerechtelijke procedure.

Vertrouwelijkheid gegarandeerd. Net als bij mediation geldt: het traject is vertrouwelijk. Wat op tafel komt, blijft tussen partijen en belandt niet in een openbaar vonnis.

Voor welk soort conflicten?

Niet-bindend advies leent zich vooral voor geschillen waarin de juridische uitkomst onzeker is en de relatie of reputatie ertoe doet. In de praktijk gaat het onder meer om:

commerciële geschillen tussen ondernemingen; aandeelhouders- en familieconflicten; contractuele interpretatiegeschillen; geschillen met publieke of politieke gevoeligheid; en trajecten die je wilt voorbereiden op zakelijke mediation.

Twijfel je of jouw situatie beter past bij een adviseur, een mediator of een advocaat? De afweging tussen die routes lichten we toe in ons artikel over een mediator of een advocaat.

Een voorbeeld uit de praktijk

Twee partners in een joint venture staan op het punt elkaar voor de rechter te slepen. De verhoudingen zijn verhard, de belangen groot en een jarenlange procedure dreigt. Voordat de dagvaarding uitgaat, leggen ze het geschil voor aan een oud-rechter voor een niet-bindend oordeel.

Het advies maakt voor beide partijen duidelijk waar hun positie sterk is en waar juist niet. Dat inzicht haalt de scherpte uit het conflict en schept ruimte om te praten. Acht weken later is er een duurzame regeling gesloten, zonder rechtszaak, zonder gezichtsverlies.

Niet-bindend advies, arbitrage of mediation?

Het is belangrijk om niet-bindend advies te onderscheiden van verwante vormen van geschiloplossing. Bij arbitrage doet een arbiter een uitspraak die, net als een rechterlijk vonnis, bindend is. Bij bindend advies leggen partijen zich vooraf vast op het oordeel van de deskundige, vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst 2,4.

Een niet-bindend advies laat die vrijheid juist open: het informeert je beslissing, maar dwingt niets af. Daarmee is het bij uitstek een tussenstation, een moment om helder te krijgen wat je positie waard is voordat je kiest tussen schikken, het mediationtraject in zes stappen of procederen.

Conclusie: eerst een oud-rechter, dan pas de rechter

Niet-bindend advies door een oud-rechter is geen zwaktebod. Het is een strategische zet: je koopt helderheid, je bespaart tijd en kosten en je houdt zelf de regie over de uitkomst.

Twijfel je over de volgende stap in een conflict? Vraag dan niet meteen de rechter, maar eerst een oud-rechter. Wil je weten of deze aanpak bij jouw situatie past? Neem contact op met Result ADR en we denken vrijblijvend met je mee.

Bronvermelding

1. Program on Negotiation at Harvard Law School, Neutral Evaluation / Early Neutral Evaluation (ENE), Glossary. https://www.pon.harvard.edu/glossary/neutral-evaluationearly-neutral-evaluation-ene/ 

2. Wils, B., ADR: drie alternatieven voor overheidsrechtspraak, Mr. Online (2020). https://www.mr-online.nl/adr-drie-alternatieven-voor-overheidsrechtspraak/ 

3. Raad voor de rechtspraak, Mediation naast rechtspraak: kosten en doorlooptijden (2009). https://www.rechtspraak.nl/binaries/_rts_1768817749550/content/assets/rvdr/rm/2009/rvdr-rm-2009-mediation-naast-rechtspraak-kosten-en-doorlooptijden.pdf 

4. Ernste, P.E., Bindend advies (dissertatie, Radboud Universiteit Nijmegen, 2012). https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/100574/100574.pdf