Exit mediation tijdens ziekte — zo werkt het

Wat is een exit mediation?

Een exit mediation is een arbeidsmediation die eindigt met een vaststellingsovereenkomst (VSO) waarmee het dienstverband met wederzijds goedvinden wordt beëindigd. Dit gebeurt in ongeveer 50% van alle arbeidsmediations.

Belangrijk: van tevoren staat dit nooit vast. Elke arbeidsmediation begint neutraal — alles is mogelijk. Pas wanneer beide partijen samen kiezen voor beëindiging kun je achteraf spreken van een exit mediation. Het kan dus ook niet van tevoren door één partij worden "besteld".

Waarom kun je geen exit mediation kopen?

Bij een mediation zitten partijen vast. De één wil A, de ander wil B. De mediator creëert ruimte om ieders behoeften en belangen te verkennen, zodat er een gezamenlijke uitkomst mogelijk wordt — of dat nu A, B of iets geheel anders is.

Als van tevoren al zou worden afgesproken dat het resultaat sowieso beëindiging is (B), dan heeft de partij die eigenlijk wil herstellen (A) geen echte stem meer. De mediation mislukt dan bij voorbaat. Daarom begint elke mediation neutraal.

Voorbeeld: exit mediation bij een burn-out

Onlangs rondden wij een mediation af waarbij dit speelde. De werknemer was een manager in een groot bedrijf, al 16 jaar in dienst. De afgelopen twee jaar waren er zaken misgegaan: te veel hooi op zijn vork, een botsing met de directie over de koers van het bedrijf, en uiteindelijk een burn-out. Na vier maanden herstel adviseerde de bedrijfsarts mediation.

In de voorgesprekken bleek dat beide partijen grote twijfels hadden over een succesvolle terugkeer. Er was ook veel boosheid, vooral bij de werknemer. Hij slikte antidepressiva en was nog niet belastbaar voor werk.

In het eerste mediationgesprek werd over het verleden gepraat. De werknemer kon vertellen hoe hij de afgelopen twee jaar had beleefd. De werkgever luisterde en erkende zijn aandeel. Er ontstond een beetje begrip — niet genoeg om alles goed te maken, maar wel genoeg om verder te praten.

In het vervolggesprek bleek dat beiden geen heil zagen in terugkeer. Er werden geen passende interne alternatieven gevonden. En dus moesten ze uit elkaar.

De exit onderhandeling

De mediator maakte een nieuwe afspraak om de beëindiging te bespreken. De werkgever deed een eerste voorstel, waarin de volgende zaken werden meegenomen:

• De herstelperiode (hoe lang blijft de werknemer nog in dienst?)

• De opzegtermijn

• De wettelijke transitievergoeding

• Een positieve referentie

Over drie van de vier punten werd snel overeenstemming bereikt: vier maanden opzegtermijn, de wettelijke transitievergoeding en een positieve referentie. Het enige openstaande punt was de herstelperiode — wanneer kon de opzegtermijn gaan lopen als de werknemer nog ziek was?

Een risico-afweging

Werkgever en werknemer mogen in principe zelf afspreken wanneer de opzegtermijn ingaat. Als de werknemer inschat over twee maanden hersteld te zijn, kunnen partijen afspreken dat de opzegtermijn dan start. Maar de werknemer neemt hiermee een risico: als hij langer ziek blijft en niet kan solliciteren, wordt zijn WW-recht opgeschort. Ook heeft hij geen recht op een WIA-uitkering, want daarvoor had hij in dienst moeten blijven.

Toch is dit in veel situaties de beste keuze voor beide partijen: het maakt een einde aan onzekerheid en een ongezonde relatie, en bevordert daarmee het herstel.

Advies van de bedrijfsarts en een jurist

Als werkgever en werknemer het niet eens worden over de herstelperiode, kan de bedrijfsarts worden geraadpleegd. Die kan op basis van de huidige situatie redelijk goed inschatten hoe lang het herstel nog duurt — nu het conflict is opgelost.

De mediator is geen adviseur van de partijen. Hij of zij informeert over de regels, maar geeft geen persoonlijk advies. Het kan daarom verstandig zijn om je tijdens de onderhandeling te laten bijstaan door een advocaat of jurist. De mediator betrekt deze adviseur waar nodig in de mediation.

Hoe liep het af met de manager?

De bedrijfsarts schatte dat herstel nog drie tot zes maanden zou duren. Partijen werden het eens over vijf maanden, plus vier maanden opzegtermijn — in totaal negen maanden. De werknemer nam bewust een risico, maar had zich goed laten informeren. Voor hem woog de rust en duidelijkheid die de deal bood ruimschoots op tegen het alternatief. Voor de werkgever betekende het een broodnodige afsluiting en de mogelijkheid om een vervanger aan te nemen. Een geslaagde exit mediation.

Exit mediation bij Result ADR

De helft van onze mediations eindigt in een exit — landelijk geldt hetzelfde, blijkt uit onderzoek van het MfN. Veertig procent eindigt in re-integratie en tien procent slaagt niet. Dat betekent dat al onze mediators uitgebreid ervaring hebben met exit mediations, ook in complexe situaties zoals ziekte, burn-out of langdurig conflict.

Er is in de ziekteperiode vaak weinig contact en daardoor weinig vertrouwen. Werknemers zijn niet op hun best, werkgevers moeten veel opvangen. En de exit-beslissing brengt verlies van geld of zekerheid met zich mee. Onze mediators brengen rust en overzicht, zodat iedereen de ruimte heeft om de voor hem of haar juiste keuzes te maken.

Veelgestelde vragen over exit mediation tijdens ziekte

Kan ik als werknemer een exit mediation weigeren?

Ja. Mediation is altijd vrijwillig. Je kunt op elk moment stoppen. Als werknemer kun je dus niet worden gedwongen mee te werken aan een exit mediation. Het is wel verstandig om serieus te overwegen: een vastgelopen situatie lost zichzelf zelden op.

Mag ik mijn arbeidsovereenkomst beëindigen terwijl ik ziek ben?

Ja, dat mag. Er geldt weliswaar een opzegverbod tijdens ziekte, maar dat verbod geldt voor de werkgever — niet voor de werknemer zelf. Als werknemer kun je zelf altijd instemmen met beëindiging. Let wel op de risico's voor je WW- en WIA-rechten (zie hierboven). Laat je goed adviseren voordat je tekent.

Wie betaalt de exit mediation?

In de meeste gevallen draagt de werkgever de kosten van de mediation, of worden deze gedeeld. Dit wordt aan het begin van het traject afgesproken. De kosten voor een eigen advocaat of jurist zijn voor rekening van de partij zelf, maar kunnen soms via de vaststellingsovereenkomst worden vergoed — zie ons artikel over advocaatkosten bij exit mediation.

Wat is het verschil tussen exit mediation en een vaststellingsovereenkomst via de advocaat?

Bij een vaststellingsovereenkomst via advocaten onderhandelen de juridisch vertegenwoordigers namens de partijen, vaak schriftelijk en op afstand. Bij exit mediation zitten partijen zelf (begeleid door de mediator) aan tafel en bepalen zij zelf de uitkomst. Dat leidt in de regel tot duurzamere afspraken en minder escalatie. Bovendien is het doorgaans sneller en goedkoper.

Hoe lang duurt een exit mediation?

Bij Result ADR zijn de meeste exit mediations binnen vier tot zes weken afgerond. Het exacte aantal sessies verschilt per situatie. Soms is één gesprek al voldoende; soms zijn drie of vier sessies nodig.