Arbeidsconflict en gezondheid: wat een conflict met werknemers doet 

Waarom arbeidsconflicten de gezondheid raken 

De hedendaagse werkwereld staat onder druk van globalisering, digitalisering, concurrentie en voortdurende reorganisaties. Dit vergroot de kans op spanningen en conflicten tussen collega's, leidinggevenden en teams. Zulke conflicten vallen onder wat de wet psychosociale arbeidsbelasting (PSA) noemt: werkdruk, pesten, intimidatie en discriminatie waartegen een werkgever op grond van de Arbowet beleid moet voeren 3. 

Het doel van de Italiaanse studie waarop dit artikel is gebaseerd, was om op klinische basis inzicht te krijgen in de vormen van negatieve handelingen ("negative acts") die werknemers ervaren, de bronnen en context van deze conflicten, de relatie met persoonlijke kenmerken zoals geslacht, opleidingsniveau en hiërarchische positie, en de psychische en fysieke gevolgen die uit deze spanningen voortvloeien 1. 

Het onderzoek gaat daarmee verder dan algemene tevredenheidsenquêtes en richt zich op mensen die daadwerkelijk medische of psychologische hulp zochten vanwege werkgerelateerde stress. Wil je eerst helder krijgen wanneer spanning omslaat in een echt conflict, lees dan wat is een arbeidsconflict. 

Onderzoekspopulatie en methode 

Tussen 2014 en 2016 meldden 1.676 werknemers zich bij de Work-Related Stress and Bullying Clinic van het IRCCS Ca' Granda ziekenhuis in Milaan. Na uitsluiting van incomplete dossiers bleven 1.493 deelnemers over (56,5% vrouw, 43,5% man), met een gemiddelde leeftijd van ongeveer 46 jaar. De groep omvatte een breed spectrum: van productiemedewerkers tot senior managers en professionals 1. 

Met andere woorden: een arbeidsconflict is een signaal dat er structureel iets wringt in de manier waarop er met spanningen wordt omgegaan. 

De onderzoekers gebruikten een demografische en werkgerelateerde vragenlijst (functie, sector, contractvorm, duur van het dienstverband) en een inventarisatie van conflicten en negatieve acts met 11 categorieën, waaronder persoonlijke aanvallen (roddel, pesten, intimidatie), taakconflicten en relationele geschillen, organisatorische disfuncties, ontwaardering of degradatie, werk-thuisconflicten en seksuele intimidatie of gender- en racediscriminatie. 

De psychische toestand werd gemeten met de Symptom Checklist-90-R (SCL-90-R), die depressie, angst, somatisatie, slaapstoornissen en algemene psychische nood in kaart brengt. Elk dossier begon met een medisch bedrijfsconsult, gevolgd door een klinisch-psychologische intake. Bij een aanzienlijk deel werd een formele diagnose gesteld, zoals een werkgerelateerde aanpassingsstoornis, posttraumatische stress of chronische stressreactie 1. 

De gevolgen van een arbeidsconflict voor de gezondheid 

Conflicten hoeven niet alleen schade aan te richten. Mits goed begeleid kunnen ze juist leiden tot vernieuwing en groei. Dat begint bij het erkennen dat spanning bij samenwerken hoort, en dat leiderschap zichtbaar wordt op de momenten dat de druk oploopt. 

In vrijwel alle sectoren kwamen negatieve acts voor, variërend van subtiele ondermijning tot openlijke vijandigheid. Er tekenden zich duidelijke patronen af. Vrouwen rapporteerden vaker persoonlijke aanvallen, zoals het verspreiden van geruchten, onterechte beschuldigingen en sociaal isolement. Mannen ervoeren vaker directe taakconflicten en fysieke intimidatie. 

Ook de hiërarchische positie maakte verschil. Werknemers in hogere functies kregen vaker te maken met strategische vormen van uitsluiting, zoals subtiele campagnes om hen weg te werken of hun reputatie te beschadigen. Werknemers in lagere functies meldden vooral hoge werkdruk, taakonduidelijkheid en een ernstige verstoring van de werk-privébalans. 

De gezondheidsimpact was aanzienlijk en goed meetbaar 1. Er waren hoge scores voor angst, depressie, slaapproblemen en somatisatie. Vooral aanpassingsstoornissen kwamen frequent voor, soms gecombineerd met burn-outachtige symptomen. Hoogopgeleiden die bewust werden buitengesloten of gedevalueerd, hadden een verhoogd risico op chronische stress en langdurige herstelperiodes. Relationele conflicten en rolonduidelijkheid correleerden sterk met prikkelbaarheid, concentratieproblemen en spanningen in de thuissituatie. 

Deze signalen zijn herkenbaar: veel medewerkers raken overspannen door een arbeidsconflict of worden uiteindelijk ziek door een arbeidsconflict. Juist dan is tijdig ingrijpen belangrijk om langdurige uitval te voorkomen. 

Hoe deze bevindingen zich verhouden tot ander onderzoek 

De bevindingen sluiten aan bij eerdere studies die werkconflicten koppelen aan rolonzekerheid en gebrek aan autonomie, aan de perceptie van oneerlijke behandeling binnen organisaties, en aan langdurige blootstelling aan sociale vijandigheid als voorspeller van burn-out, verzuim en depressie. 

Uniek aan deze studie is de combinatie van klinische diagnostiek en een groot, heterogeen werknemersbestand, waardoor de resultaten meer gewicht krijgen dan louter surveyonderzoek 1. De uitkomsten passen bovendien bij het Nederlandse beeld: werkstress is beroepsziekte nummer één en werknemers met een stressvolle baan verzuimen aantoonbaar vaker 2. 

Wat betekent dit voor werkgevers, HR en mediators? 

Voor leidinggevenden en HR is vroegtijdige detectie cruciaal: negatieve acts zijn vaak subtiel en escaleren ongemerkt. De gezondheidsrisico's gaan veel verder dan verminderde prestaties: ze kunnen leiden tot langdurige uitval, juridische claims en reputatieschade. Preventieve programma's, zoals een vertrouwenspersoon, mediation en periodieke psychosociale risicoanalyses, zijn daarom essentieel. 

Voor mediators en interne coaches biedt het onderzoek een raamwerk om conflictpatronen te diagnosticeren: welke gedragingen zijn aanwezig, welke groepen lopen extra risico, en welke interventies passen bij de ernst en bron van het conflict. De link tussen specifieke conflictvormen en psychische klachten ondersteunt het gebruik van early-interventionstrategieën en, waar nodig, klinische doorverwijzing. 

Wanneer een conflict de gezondheid al raakt, helpt professionele begeleiding om de relatie te herstellen of op een nette manier te beëindigen. Onze arbeidsmediation is daarop gericht, met een slaagpercentage van rond de 90% en een doorlooptijd van doorgaans minder dan zes weken. 

Kritische kanttekeningen 

Bij de interpretatie past enige voorzichtigheid. De deelnemers waren werknemers die al hulp zochten, waardoor de resultaten het zwaardere einde van het spectrum weerspiegelen (selectiebias). Zelfrapportage kan subjectief zijn en beïnvloed worden door de emotionele toestand van dat moment. 

Bovendien is de studie cross-sectioneel, waardoor causale verbanden niet volledig bewezen kunnen worden. Longitudinale opvolging zou waardevol zijn om herstel en de effectiviteit van interventies te meten 1. 

Conclusie: proactief conflictmanagement is een strategische noodzaak 

Deze klinische evaluatie laat overtuigend zien dat de samenhang tussen arbeidsconflict en gezondheid geen randverschijnsel is, maar een reële bedreiging vormt voor het welzijn en de duurzame inzetbaarheid van werknemers. Conflicten manifesteren zich in een breed scala aan negatieve gedragingen, van subtiele ondermijning tot openlijke vijandigheid, en de psychofysieke schade is aantoonbaar en varieert met geslacht, functie en type conflict 1. 

Voor organisaties betekent dit dat proactief conflictmanagement, inclusief mediation, preventiebeleid en training van leidinggevenden, geen HR-luxe is, maar een strategische noodzaak. Wie tijdig oog heeft voor signalen van negatieve acts en bereid is in te grijpen vóór escalatie, voorkomt niet alleen individueel leed, maar beschermt ook het strategisch vermogen van de organisatie. 

Speelt er een arbeidsconflict dat de gezondheid van medewerkers raakt? Neem contact met ons op om vrijblijvend te bespreken hoe we kunnen helpen. 

Bronvermelding

1. Castellini, G., Consonni, D. & Costa, G., Conflicts in the workplace, negative acts and health consequences: evidence from a clinical evaluation. Industrial Health, 61(1), 12-25 (2023). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35296597/ 

2. CBS & TNO, Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA): Bijna 1 op de 6 werknemers heeft stressvol werk (2025, cijfers 2024). https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/46/bijna-1-op-de-6-werknemers-heeft-stressvol-werk 

3. Arboportaal, Ministerie van SZW, Psychosociale arbeidsbelasting (PSA). https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/psychosociale-arbeidsbelasting